Eczanede Erişime Açık İlaçlar Hakkında Merak Ettikleriniz
Hiç düşündünüz mü, bir eczaneye girdiğinizde karşınıza neden bazı ilaçlar hemen rafta hazır olurken, diğerlerini sadece reçeteyle alabiliyorsunuz? Yıllardır İstanbul’un çeşitli semtlerinde eczacılık yaparken hastaların bu konudaki şaşkınlığını yüzlerinden okurum. Özellikle Sultanahmet’teki yoğun turist akınında sıkça “Bu ilacı hemen alabilir miyim?” sorusunu duyarım. Gelin, neden bazı ilaçların eczanede erişime açık olduğunu, hangilerini kolayca alabileceğinizi ve bu sistemin aslında nasıl çalıştığını birlikte anlamaya çalışalım.
Düşünün, eczanenin kapısından içeri girdiniz. Hafif deterjan kokusu havada asılı, bir yanda temizlik beziyle yerleri silen yardımcımın şıpırtısı. Raflarda renkli kutular, kutuların arkasında gizli bir düzen var. Her şeyin yeri belirli ve bazı kutular tezgahın arkasında. İşte bu andan itibaren “raflarda gördüğünüz” ve “göremediğiniz” ilaçlar arasındaki ayrım başlıyor. Peki bu ayrım nedir ve size nasıl yansıyor?
Erişime Açık İlaçlar ve Eczane Tezgahı Arkası
Neden bazı ilaçlar tezgaha yakın, hemen uzanıp erişilebilecek şekilde dizilmişken, diğerleri özel dolapların arkasında olur? Aslında işin temeli Sağlık Bakanlığı’nın ilaçları nasıl sınıflandırdığına dayanıyor. Eczanede, ön raflarda gördüğünüz ve bildiğimiz adıyla reçetesiz satılan ilaçlar genel olarak “tezgah üstü ilaçlar” diye adlandırılır. Bunlar çoğunlukla ağrı kesiciler, mide rahatlatıcılar, soğuk algınlığı ürünleri, vitaminler ve kişisel bakım ürünlerinden oluşur. Bence aranızda “Ne zaman reçetesiz alınan ilaçlara yönelmeliyim?” sorusunu soranlar mutlaka vardır.
Bazı akşamlar, yoğun bir iş gününün ardından eczane kapanmak üzereyken başı ağrıyan bir komşu gelir. Elinde reçete yok, sadece güvendiği bir ağrı kesiciye ihtiyacı var. Bu noktada yardımcı olabildiğim için seviniyorum. Çünkü bu tür ilaçlar genellikle kısa süreli kullanımda ciddi yan etkilere yol açmaz ve halk sağlığını riske atmaz. Tabii burada kilit nokta, eczacının tavsiyesini dinlemek. Bazen hapşırığa aldanıp vitamin takviyesine sarılırken aslında başka bir destek gerekebilir.
Ancak reçeteyle satılan ilaçlara gelince işler değişir. Antibiyotikler, tansiyon ilaçları, kontrollü maddeler kesinlikle reçetesiz satılamaz. Buradaki temel motivasyon, toplum sağlığını korumak. Eminim hepiniz haberlerde “Antibiyotik direnci arttı” haberlerini duydunuz. Bu noktada, İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü projelerinde de halkı bilinçlendirmek için seminerler verdim. Hep aynısını söylerim: Kontrolsüz ilaç kullanımı ilaçları etkisizleştirir ve hastalıkları kronikleştirir.
Eczanede Erişime Açık İlaç Seçerken Nelere Dikkat Etmeli
Hiç eczaneye girdiğinizde, raftan çekip almak istediğiniz bir ilacı elinizde tartıp ağırlığını hissettiniz mi? Jel formlarının serinliği ya da krem kutularının kenarındaki pürüzlü çıkıntılar bana her zaman “geçici bir çözüm arayışında” olduğumuzu hatırlatır. Ama tekrar vurgulamak isterim, erişime açık ilaçlar bile yanlış ve bilinçsiz kullanılınca ciddi sorunlara yol açabilir. Bence burada önemli olan, her zaman doktorunuzun veya eczacınızın görüşünü almaktan çekinmemek.
Geçenlerde, Kadıköy’de düzenlenen bir akılcı ilaç kullanımı atölyesinde anlatıcı olarak davet edildim. Katılımcılardan biri, uzun süre ağrı kesici kullandığını ve sonunda mide sorunları yaşadığını söyledi. Gerçekten de, basit görünen bir ilaç bile başka sağlık sorunlarına zemin hazırlayabilir. Bunları anlatırken eczanedeki telefonun çaldığını, sabırsızca bekleyen birinin sinirli parmak tıkırtılarını duyar gibi oluyorum. Herkes kendine bir an önce çözüm bulma telaşında ve bu noktada bilgi her şeyden değerli.
Erişime açık ilaçlar kategorisinde vitaminler, mineraller, bazı merhemler ve hafif ağrı kesiciler bulunsa da, her ürünün sizin için uygun olup olmadığını iyi değerlendirmek şart. Tanı koymak, tedavi planlamak ve ilaç etkileşimlerini değerlendirmek ise işin uzmanına bırakılmalı. Özellikle kalp, diyabet, tansiyon gibi kronik hastalıkları olanlar için tablo daha da hassas. Bilen bilir, İstanbul’daki büyük hastanelerin yakınındaki eczanelerde bu tip ilaçların yanlış kullanımına karşı ekstra tedbir alınır ve danışanlara detaylı bilgi aktarılır.
Çocuklar için kullanılan bazı şuruplar veya basit cilt ürünleri de eczanede erişime açık listelerdedir. Ama unutmayın, çocuğunuzun ilaca reaksiyon gösterme ihtimalini göz önünde bulundurun ve her zaman yanınızda bir uzmana danışmaktan çekinmeyin. Kendi tecrübelerimde, annelerin kaygılı bakışları arasında bazen ilaç kutusunun içini açıp, prospektüsün o ince kağıdındaki yazıları detaylıca inceleyip anlatmak, işimin en keyifli yanlarından biri olmuştur.
Peki siz, eczanede erişime açık ilaçlarla ilgili hiç beklenmedik bir deneyim yaşadınız mı? Ya da ilaç alırken danışmanlığı yeterli buldunuz mu?